गृहकोट- स्याङ्जा,
बिज्ञापन
पहाडका घुम्तीहरू छिचोल्दै गर्दा जब चिसो सिरेटोले गाला सुम्सुम्याउन थाल्छ, तब बुझ्नुहोस्— तपाईं हरिनासको त्यो उचाइमा पुग्दै हुनुहुन्छ जहाँ बादलहरू मन्दिरको गजुरलाई ढोग्न आउँछन्। स्याङ्जाको हरिनास गाउँपालिका वडा नम्बर ४, गृहकोट र ढुङ्गेठाँटीको बीचमा एउटा यस्तो अलौकिक डाँडो छ, जसलाई ‘भैरमथान’ भनिन्छ। समुद्री सतहदेखि करिब १६०० मिटरको उचाइमा अवस्थित यो थुम्को केवल भूगोलको एउटा अग्लो भाग मात्र होइन, यो हजारौँ भक्तजनको आस्थाको खम्बा र हरिनासकै गौरवमय पहिचान हो।
बिज्ञापन
नाममै दैवी स्पर्श: ‘हरिनास’ को किम्बदन्ती र भैरवको शक्ति
बिज्ञापन
भैरमथानलाई शक्तिको एउटा जीवन्त केन्द्र मानिन्छ। हिन्दू धर्मशास्त्र र स्थानीय विश्वास अनुसार, भैरव भनेको भगवान् शिवको त्यो उग्र र शक्तिशाली रूप हो, जसले अधर्मको नास गर्छ। यहाँका पाका पुराना मानिसहरू गाउँपालिकाको नाम ‘हरिनास’ रहनुमा पनि भैरवको ठुलो महिमा सुनाउँछन्। ‘हरि’ को अर्थ भगवान् र ‘नास’ को अर्थ खराब वा नकारात्मक तत्वहरूको विनाश गर्ने भन्ने बुझिन्छ। भगवान् भैरव स्वयम् यस उच्च शिखरमा विराजमान भएर यहाँको सारा कष्ट र पापको नास गरिदिएको हुनाले यस क्षेत्रलाई ‘हरिनास’ भनिएको हो भन्ने बलियो जनविश्वास छ। यहाँ पुग्दा मनभित्रको अशान्ति नास भएर एउटा दिव्य शान्तिको उदय हुन्छ भन्ने कुरा यहाँको वातावरणले नै महसुस गराउँछ।
३०० वर्षको इतिहास बोकेका त्रिशूल र अटुट भरोसा
भैरमथानको प्राचीनताको साक्षी यहाँ परिसरमा रहेका ती पुराना त्रिशूलहरूले दिइरहेका छन्। त्रिशूलको बनावट र अवस्था हेर्दा यो मन्दिर करिब ३०० वर्षभन्दा पुरानो रहेको इतिहासविद्हरू र स्थानीयको ठम्याइ छ। वि.सं. १९९० को महाभूकम्पले मन्दिरको भौतिक संरचनामा ठुलो चोट पुर्याए पनि स्थानीयको हृदयमा रहेको श्रद्धामा कहिल्यै दरार आएन। बरु, त्यसपछि स्थानीयको सक्रियतामा यो मन्दिरलाई झन् भव्य बनाइयो। यहाँ आएर शुद्ध मनले भाकल गरेमा वा दर्शन गरेमा मनको इच्छा पूरा हुने जनविश्वास यति गाढा छ कि, यहाँ छिमेकी जिल्लाहरू तनहुँ, कास्की, पाल्पा, नवलपरासी र रूपन्देहीका भक्तजनको ओइरो लाग्छ। पछिल्लो समय त भारतीय पर्यटकहरू समेत ‘सेल्फ ड्राइभ’ गर्दै यहाँको दैवी आभा महसुस गर्न आउने गरेका छन्। भाकल पूरा भएपछि राँगो, बोका, सँगुर, हाँस र कुखुराको ‘पञ्चबलि’ दिने परम्पराले यहाँको तान्त्रिक र शक्ति उपासनाको महत्वलाई अझ प्रष्ट पार्छ।
प्रकृतिले दिएको अनुपम उपहार: ३६० डिग्रीको दृश्य र ‘नेचुरल एसी’
भैरमथान केवल धार्मिक दृष्टिले मात्र होइन, पर्यटनको दृष्टिकोणले पनि स्वर्गको एउटा टुक्रा जस्तै छ। डाँडाको टुप्पोबाट चारैतिर आँखा डुलाउँदा ३६० डिग्रीको ‘पानोरामिक भ्यू’ देखिन्छ। आँखै अगाडि मुस्कुराइरहेका माछापुच्छ्रे, धौलागिरि, अन्नपूर्ण र मनास्लु हिमश्रृंखलाहरू देख्दा लाग्छ— हिमालहरू केवल हेर्नका लागि मात्र होइनन्, कुरा गर्नका लागि पनि सँगै छन्। हिमालबाट आउने सिधा सिरेटोले यहाँ ‘प्राकृतिक एसी’ को काम गर्छ। तराई र बेसीका मानिसहरू प्रचण्ड गर्मी छल्नका लागि मात्रै पनि यहाँको शितलतामा रमाउन आउँछन्। वसन्त ऋतुमा त झन् वनै राताम्य पार्ने लालीगुराँस र अन्य जङ्गली फूलहरूको सुगन्धले यो ठाउँलाई धर्तीको बगैँचा नै बनाइदिन्छ।
सामाजिक सद्भाव र स्थानीय जीवनशैलीको सुगन्ध
भैरमथानको अर्को सुन्दर पक्ष भनेको यहाँको सामाजिक एकता हो। मगर र दलित समुदायको बाहुल्यता रहेको यस क्षेत्रमा ‘सिञ्जाली मगर’ हरूले पुस्तौँदेखि पुजारीको भूमिका निर्वाह गर्दै आएका छन्। यसले नेपाली समाजको त्यो सुन्दर तस्बिर देखाउँछ जहाँ धर्म र जातभन्दा माथि उठेर संस्कृतिलाई संरक्षण गरिन्छ। यहाँको यात्रा केवल मन्दिरको दर्शनमा मात्र सीमित हुँदैन; यात्राका क्रममा देखिने चित्रेभञ्ज्याङ, गृहकोट र ढुङ्गेठाँटीका मिलेका घरहरू, ढुङ्गाले छापिएका आँगन र स्थानीयको हँसिलो अनुहारले जोकोहीको मन जित्छ। यहाँको कृषिमा आधारित जीवनशैली र पाहुनालाई गरिने देवता सरहको आतिथ्यले नेपाली संस्कारको साँचो परिचय दिन्छ। कोदोको ढिँडो, स्थानीय कुखुराको मासु र मौसमी फलफूलको स्वाद चाख्न पाउनु यहाँको अर्को विशेषता हो।
विकासको मार्ग र उज्यालो भविष्य
अहिले भैरमथान पुग्ने बाटो पक्की भएको छ। पोखराबाट डेढ घण्टा र भिमादबाट ४५ मिनेटको यात्रामा सहजै पुग्न सकिने यो ठाउँ मोटरगाडीका लागि मात्र होइन, पैदल यात्रा मन पराउनेका लागि पनि उत्कृष्ट छ। मन्दिरको व्यवस्थापनका लागि स्थानीय सरकार, युवा क्लब र आमा समूहहरूको सक्रियता साँच्चै नै उदाहरणीय छ। मन्दिर वरपर व्यवस्थित सिँढीहरू, पाटी, पौवा र ठाँटीहरूको निर्माणले पर्यटकलाई थप सहज बनाएको छ। पूर्वमा ढुङ्गेठाँटी, चित्रे, झिरुबास र सिराउले जस्ता रमणीय बस्तीहरू छन् भने पश्चिममा गृहकोट, उत्तरमा प्यार्सिङ र दक्षिणमा करुङस्वारा जस्ता आकर्षक गाउँहरूले यस ठाउँलाई घेरेका छन्।
भैरमथानमा आज जति पर्यटक आएका छन्, त्यो केवल सुरुवात मात्र हो। यदि यसलाई राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा थप प्रवर्द्धन गर्ने हो भने, यो ठाउँ नेपालकै एउटा नमुना पर्यटकीय गन्तव्य बन्न सक्छ। जहाँको हावामा हिमालको शुद्धता छ, माटोमा इतिहासको सुगन्ध छ र मन्दिरको घण्टामा शक्तिको गुञ्जन छ।
त्यसैले, यदि तपाईं व्यस्त जीवनबाट थोरै विश्राम लिएर आस्था र प्रकृतिको काखमा हराउन चाहनुहुन्छ भने, हरिनासको यो गौरवमय ‘भैरमथान’ ले तपाईंलाई कुरिरहेको छ।
